Stanisław Lem - polski
pisarz, filozof, futurolog, eseista i satyryk.

Jest najczęściej
tłumaczonym polskim pisarzem. Jego książki zostały przetłumaczone
na 41 języków i osiągnęły łączny nakład ponad 27
milionów egzemplarzy. Swego czasu zajmował pozycję
najbardziej poczytnego nieanglojęzycznego pisarzem science fiction.
Znaczna część jego dorobku pisarskiego to dzieła z dziedziny
filozofii i futurologii. Pisał książki trudne w odbiorze, lecz
genialne pod względem literackim i problematyki naukowej.
Niedoceniany jako filozof jest kojarzony głównie jako autor
z dziedziny fantastyki naukowej. Zaliczany jest do światowych
klasyków s-f.

Rodzicami Stanisława Lema byli Sabina Woller i Samuel Lem. Ojciec
pisarza w s młodości także publikował wiersze i prozę w
lwowskiej prasie. Warto wspomnieć też, że podczas wojny trafił do
niewoli rosyjskiej, był więziony w twierdzy Przemyśl, a następnie
w obozie jenieckim w środkowej Azji.

Lem był jedynakiem. Urodził się 12 września 1921 roku w
rodzinnym mieszkaniu przy ulicy Brajerowskiej 4 we Lwowie. Mimo
żydowskich korzeni rodziców został wychowany jako katolik,
ale ostatecznie ze względów moralnych deklarował, że jest
ateistą, według niektórych źródeł jego światopogląd
postrzegany był jako agnostycyzm. Po wybuchu II wojny światowej,
podczas radzieckiej okupacji, próbował dostać się na
Politechnikę Lwowską. Jednak mimo zdanego egzaminu nie został
przyjęty na studia ze względu na powiązania ze średnią
burżuazją. Znajomości ojca pozwoliły mu jednak rozpocząć studia
medyczne na Lwowskim Uniwersytecie Medycznym (wówczas Instytut
Medyczny).

Naukę przerwała inwazja Niemiec na Związek Radziecki. Rodzina
Lemów uniknęła osadzenia w getcie dzięki fałszywym
dokumentom. Stanisław rozpoczął pracę jako mechanik samochodowy i
spawacz w garażach niemieckiej firmy Rohstofferfassung, która
zajmowała się odzyskiem metali. Współpracował z ruchem
oporu, przekazując mu wykradzioną ze składów niemieckich
amunicję. W roku 1944, po ponownym wkroczeniu do Lwowa Armii
Czerwonej mógł już kontynuować studia. W 1946 wraz z całą
rodziną, nie chcąc przyjmować obywatelstwa radzieckiego wyjechał
do Krakowa. Tam nadal studiował medycynę na Uniwersytecie
Jagiellońskim. Nie przystąpił jednakn do egzaminu końcowego, aby
uniknąć służby jako lekarz wojskowy. Otrzymał jedynie dyplom
ukończenia studiów.

W latach 1947-1950 pracował jako młodszy asystent w
Konwersatorium Naukoznawczym prowadzonym przez doktora Mieczysława
Choynowskiego. W 1953 ożenił się z Barbarą Leśniak. Jedynego
syna – Tomasza doczekali się dopiero piętnaście lat po ślubie.

Lem był także współpracownikiem Polskiego Porozumienia
Niepodległościowego.

W roku 1982, po wprowadzeniu w Polsce stanu wojennego, opuścił
kraj i przeniósł się do Wiednia, gdzie został członkiem
Wissenschaftskolleg. Powrócił do kraju w roku 1988 i znów
zamieszkał w Krakowie.

Zmarł 27 marca 2006 roku w szpitalu klinicznym Collegium Medicum
UJ w Krakowie, w wieku osiemdziesięciu czterech lat. Zgodnie z jego
ostatnią wolą urna z prochami została złożona 4 kwietnia 2006
roku na Cmentarzu Salwatorskim w Krakowie. Towarzyszyła temu
katolicka ceremonia pogrzebowa, przeprowadzona na żądanie rodziny.

Pierwszymi utworami Lema były opowiadania i wiersze o tematyce
okupacyjnej drukowane w 1946 na łamach „Kuźnicy”, „Żołnierza
Polskiego”. Jako autor fantastyki debiutował w „Tygodniku
Powszechnym” opowiadaniami „Obcy” i „Dzieje jednego
odkrycia”. W tym samym roku ukazała się drukowana w odcinkach w
„Nowym Świecie Przygód” nowela s-f „Człowiek z Marsa”.
Jego pierwszą powieścią był „Szpital przemienienia”, który
zaczął pisać w 1948 roku, jednakże ze względu na blokowanie
przez cenzurę wydany został dopiero w 1955. Pierwszą opublikowaną
książką byli natomiast „Astronauci” (1951). Właśnie to
wydanie przekonało go do zostania zawodowym pisarzem.

Po XX zjeździe KPZR w 1956 roku, w czasie wielkich reform
destalinizacyjnych, w Polsce zapanowała większa swoboda pisarska.
Wówczas to zanczęła się międzynarodowa kariera Lema jako
pisarza s-f. Napisał on kilkanaście książek z tego nurtu, które
tłumaczone są na wiele języków. W 1957 napisał swoją
pierwszą książkę filozoficzną - „Dialogi”.

„Cyberiada” przynosi mu międzynarodową sławę, którą
umacniają jeszcze kolejne książki, takie jak „Głos Pana”,
„Niezwyciężony” czy „Pamiętnik znaleziony w wannie”.
Najsłynniejszą powieścią Lema, najbardziej znaną w kraju i za
granicą pozostaje jednak „Solaris”. Ta powieść doczekała się
też dwóch filmowych adaptacji. Twórcą pierwszej z
roku 1972 jest rosyjski reżyser Andriej Tarkowski. Film w tym samym
roku zdobył Nagrodę Specjalną Jury na Festiwalu Filmowym w Cannes.
Druga to film Stevena Soderbergha z 2002.

Ostatnią powieścią s-f Lema jest „Fiasko” (1987), napisana
jako jedyna na zamówienie wydawcy. Jest to jednocześnie
ostatni epicki utwór pisarza. Później autor zajmował
się już głównie publicystyką i pisaniem felietonów,
które później wydawano w zbiorach, na przykład „Sex
Wars”, „Tajemnica chińskiego pokoju” czy „Rasa drapieżców”,
był także cenionym krytykiem literackim i komentatorem
współczesności.

Lem napisał też książkę autobiograficzną - „Wysoki zamek”,
opisującą jego dzieciństwo i młodość. Wydano ją łącznie z
młodzieńczymi wierszami pisarza.

Jego prace miały wpływ nie tylko na literaturę, ale i naukę. W
1981, filozofowie Douglas Hofstadter i Daniel Dennett przedstawiają
pomysły z prozy Lema w swojej antologii „The Mind's I”.

Pomimo nieprzychylnej opinii o amerykańskiej literaturze science
fiction, został w 1973 honorowym członkiem z prawem głosu Science
Fiction Writers of America (Stowarzyszenia Amerykańskich Pisarzy
Science Fiction). Po premierze na rynku amerykańskim w 1975 roku
zaproszono go do członkostwa zwyczajnego w SFWA ( gdyż było to
jedno z niezbędnych kryteriów), lecz odrzucił owe
zaproszenie.

Oprócz książek własnego autorstwa, pisarz miał też
znaczący wkład w pozycje będące zapisem przeprowadzonych z nim
wywiadów i rozmów.

• Rozmowy ze Stanisławem Lemem- Stanisław Bereś, (WL, Kraków
  1987). Poprzedzone wcześniejszym wydaniem niemieckim Lem über
  Lem. Gespräche (Insel Verlag, Frankfurt am Main 1986). Z
  pisarzem rozmawia krytyk literacki, tłumacz i historyk literatury,
  Stanisław Bereś.

• Świat na krawędzi - Stanisław Lem, Tomasz Fiałkowski,
  (WL, Kraków 2000). Rozmowę prowadzi publicysta Tygodnika
  Powszechnego Tomasz Fiałkowski.

• Tako rzecze... Lem - Stanisław Lem, Stanisław Bereś, (WL,
  Kraków 2002). Kolejny wywiad-rozmowa, 15 lat po poprzednim, w
  którym autor weryfikuje wobec upływu czasu swoje wcześniej
  wyrażone poglądy. Wydanie zawiera także poprzedni wywiad oraz
  jest uzupełnione o teksty usunięte przez cenzurę w wydaniu
  wcześniejszym.

Prace Lema były wykorzystywane jako podręczniki akademickie na
wykładach dotyczących filozofii, a teksty „Cyberiady”
wykorzystał w swojej kompozycji Floof Esa-Pekka Salonen.

Książki, opowiadania i pomysły stanowiły podstawę wielu
adaptacji filmowych.

Nagrody
i wyróżnienia:

• 1957 - laureat Nagrody Literackiej miasta Krakowa

• 1965 - Nagroda Ministra Kultury i Sztuki II stopnia

• 1973 - nagroda Ministra Spraw Zagranicznych za popularyzację
  polskiej kultury za granicą

• 1972 - został członkiem Komisji Polskiej Akademii Nauk
  "Polska 2000"

• 1973 - nagroda literacka Ministra Kultury i Sztuki

• 1976 - Nagroda Państwowa I stopnia w dziedzinie literatury

• 1979 - Nagroda miesięcznika Odra

• 1981 - doktorat honoris causa Politechniki Wrocławskiej

• 1985 - austriacka nagroda państwowa w dziedzinie kultury
  europejskiej

• 1991 - austriacka nagroda państwowa im. Franza Kafki w
  dziedzinie literatury

• 1994 - został przyjęty w poczet członków Polskiej
  Akademii Umiejętności

• 1994 - Nagroda Polskiego PEN Clubu im. Jana Parandowskiego

• 1996 - odznaczony orderem Orła Białego

• 1997 - honorowe obywatelstwo Krakowa

• 1997 - doktoraty honoris causa Uniwersytetu Opolskiego

• 1998 - doktoraty honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego,
  Uniwersytetu Lwowskiego

• 1999 - Nagroda Krakowska Książka Miesiąca za książkę
  „Bomba megabitowa”

• 2003 - doktorat honoris causa (Dr. rer. nat. h.c.)
  Uniwersytetu Bielefeld